Rubikpara’nın kökleri Fuzul Holding’e uzanıyor ve ölçeğe, kalıcılığa ve sektöre yön verme fikrine dair asıl ilhamımız bu köken. Fuzul’un gayrimenkul ve tasarruf finansmanında yaptığını, biz katılım esaslı ödeme ve elektronik para alanında yapmayı hedefliyoruz: Konvansiyonel sistemin dışında kalmış ya da ondan bilinçli olarak uzak durmuş kesimi, değerleriyle barışık bir zeminde sisteme dahil etmek; bunu milyonlara ölçekleyebilmek ve “katılım odaklı fintek” denildiğinde akla ilk gelen, standardı belirleyen kurum olmak.
Rubikpara Yönetim Kurulu Başkanı R. Yusuf Akbal
- 2020’de bu alanda faaliyet iznini aldığınızda “katılım odaklı dijital ödeme” bugünküne kıyasla ne kadar konuşulan bir kavramdı? O günden bugüne ne değişti?
2020’de “katılım odaklı dijital ödeme” neredeyse bir cümle olarak bile kurulmuyordu. Rakamlar da bunu anlatıyor: O yıl İslami fintek işlem hacmi, İslam İşbirliği Teşkilatı’na üye 57 ülkenin tamamında yaklaşık 49 milyar dolar olarak tahmin ediliyordu ve bu, küresel fintek işlem hacminin yalnızca yüzde 0,7’sine denk geliyordu. Yani alan, küresel ölçekte neredeyse yok denecek kadar küçüktü. Bugün aynı hacim yaklaşık 198 milyar dolara ulaştı ve 2029’a kadar 341 milyara çıkması bekleniyor; kategori kısa sürede birkaç kat büyüdü. Türkiye ise o ilk dönemde bile işlem hacmiyle dünyanın önde gelen İslami fintek pazarları arasındaydı. Bu verileri paylaşıyorum ama biz bu alana bir boşluğu doldurmak ya da bir trendi yakalamak için girmedik. Kuruluş inancımız bu olduğu için girdik.
Bu inancın kaynağı da tesadüfi bir inanç değil. Rubikpara’nın kökleri, katılım ve dayanışma esasını 30 yılı aşkın süredir iş modelinin merkezine koymuş bir gruba, Fuzul Holding’e uzanıyor. Dolayısıyla katılım, bizim için sonradan seçilmiş bir konumlandırma değil; bu geleneğin dijital ödemeye taşınmış hâli.
Dünyada katılım finansı çok farklı biçimlerde olgunlaştı. Malezya, açık bir düzenleyici mimari ve derin bir sukuk piyasasıyla bu alanı büyük ölçüde kurumsallaştırdı; İngiltere gibi Batılı pazarlar ise onu niş ama hızla büyüyen bir dikey olarak benimsedi. Ancak bu örneklerin çoğu bankacılık ve sermaye piyasası tarafında biçimlendi ve hiçbiri bir diğerinin kopyası değil, kendi ülkesinin ihtiyacına göre şekillendi. Nitekim grubumuzun Fuzul Tasarruf modeli de hazır bir yapıyı dışarıdan kopyalamak yerine katılım esasını Türkiye’ye göre yeniden yorumladı. Biz Rubikpara’da aynı çizgiyi ödeme ve fintek katmanına taşıdık: Türkiye’nin kendine özgü düzenleyici çerçevesi, güçlü kart ve anlık ödeme altyapısı ve kullanıcı alışkanlıklarıyla uyumlu, kendi modelimizi kurduk.
Bugün rahatlıkla şunu söyleyebiliyoruz: İlk değil; ilk günden beri katılım odaklı bir fintek’iz. Değişimi ses yüksekliğiyle değil, şununla ölçüyoruz: Bir kullanıcı bugün “Kullandığım ödeme altyapısı benim değerlerimle uyumlu mu?” diye sorabiliyor ve gerçek bir cevap alabiliyor. Beş yıl önce bu soru henüz sorulmuyordu bile.
“Katılım esaslı fintek” tam olarak neyi ifade ediyor? Sıradan bir dijital ödeme çözümünden onu ayıran şey nedir?
Farkı arayüzde değil, mimaride aramak gerekir. İlk bakışta iki uygulama birbirinin aynısı gibi görünebilir. Ancak asıl fark, kullanıcıların gördüğü ekranda değil, sistemin arka planında ortaya çıkar. Paranın nasıl yönetildiği, gelir modelinin nasıl kurgulandığı, işlemlerin hangi hukuki ve finansal sözleşmelere dayandığı ve fonların hangi alanlarda değerlendirildiği iki sistemi birbirinden ayıran temel unsurlardır. Katılım esaslı bir yapıda para faize dayalı bir mekanizmada çalıştırılmaz; ilişki gerçek bir ekonomik faaliyete ve şeffaf bir akışa dayanır.
Bunu en iyi şu benzetme anlatır: Helal bir ürün, ambalajdaki etiketle değil, tedarik zincirinin tamamıyla helal olur. Katılım esaslı fintek de aslında böyledir: Önemli olan yalnızca “faizsiz” olduğunu söylemek değildir. Bu iddianın, kullanılan sözleşmelerden fonların değerlendirildiği alanlara kadar tüm süreçlerde somut olarak gösterilebilmesi gerekir. Çünkü katılım finansında güven, söylemden değil; şeffaf ve doğrulanabilir bir işleyişten doğar.
Şunu da eklemek isterim: Bu yaklaşım artık yalnızca inanç temelli bir tercih olmaktan çıkıyor. Şeffaflık, reel ekonomiyle bağ ve etik hassasiyet, bugün Müslüman olsun olmasın, giderek daha fazla kullanıcıyı etik ve faizsiz finansal ürünlere yöneltiyor. Katılım odaklı finans, dünyada büyüyen değer temelli finans dalgasının en olgun kollarından biri.
Kategorinin büyümesi yükselen bir deniz gibidir; biz kıyıyı bölüşmek yerine denizi yükseltmeyi tercih ederiz
- Son dönemde bu alana yeni oyuncular giriyor. Kategorinin büyümesini nasıl okuyorsunuz?
“Tek oyunculu bir alan niş, çok oyunculu bir alan pazardır” diyerek sözlerime başlamak istiyorum. Biz bu büyümeyi memnuniyetle karşılıyoruz. Rakamlar da bunu söylüyor: Küresel İslami fintek işlem hacmi 2024/25 için yaklaşık 198 milyar dolar olarak tahmin ediliyor ve 2029’a kadar 341 milyar dolara ulaşması, yıllık yüzde 11,5 büyüme göstermesi öngörülüyor. Türkiye ise işlem hacmiyle dünyada ilk 10 pazar arasında, yedinci sırada yer alıyor. Bu büyüklüğü zaten tek bir şirket taşımaz; bir ekosistem taşır. Yeni oyuncular, 2020’de gördüğümüz talebin gerçek olduğunu doğruluyor. Bizim odağımız kimin ne zaman geldiği değil; kimin standardı derinleştirmeye devam ettiği. Kategorinin büyümesi yükselen bir deniz gibidir; biz kıyıyı bölüşmek yerine denizi yükseltmeyi tercih ederiz.
- Fintek’in en büyük vaadi finansal erişimi genişletmek. Türkiye’de bu vaat ne kadar karşılık buldu? Teknoloji, bankayla ilişkisi sınırlı kesimlere ulaşmada gerçekten fark yaratıyor mu?
Kâğıt üzerinde erişim yüksek. 2025 sonu itibarıyla Türkiye’de kredi kartı, banka kartı ve ön ödemeli kartlarla yapılan toplam ödeme hacmi 24 trilyon lirayı aşarak rekor seviyeye ulaştı. Ama erişim ile kapsayıcılık aynı şey değil. Hesabı olan büyük bir kesim aslında “yarı-bankalı”; bir-iki ürün kullanan, ayda birkaç işlem yapan, sistemin sunduğundan gerçekten faydalanamayan insanlar. Gerçek kapsayıcılık cüzdandaki kart sayısı değil, ilişkinin derinliğidir.
Burada çoğu zaman gözden kaçan yapısal bir nokta var. Erişemeyenlerin bir kısmı sistemin dışında zorunlu değil, tercihiyle duruyor. Dünya genelinde bankasız yetişkinlerin yaklaşık yarısı Müslüman nüfusun yoğun olduğu ülkelerde yaşıyor ve bizim de içinde olduğumuz coğrafyada azımsanmayacak bir kesim, faize dayalı sistemle ilişki kurmak istemediği için finansal hizmetlerin dışında kalmayı seçiyor. Yıllar önce yapılan ölçümlerde bile MENA bölgesinde 19 milyondan fazla yetişkinin bu nedenle resmi finansal kurumlardan uzak durduğu görülmüştü. Bu kesime klasik bir kapsayıcılık kampanyasıyla ulaşamazsınız; çünkü birine, değerleriyle çelişen bir ürünü sunarak onu “dahil etmiş” olmazsınız. Katılım esaslı fintek’in konvansiyonel modelin yapısal olarak yapamadığı şeyi yaptığı yer tam da burası: İnsanları vazgeçmek zorunda bırakmadan sisteme dahil etmek.
Ve bu yalnızca bir sosyal sorumluluk meselesi de değil; ciddi bir pazar. Bankasız bireysel ve KOBİ kesiminin oluşturduğu erişilebilir pazarın büyüklüğü küresel ölçekte 200 milyar dolar mertebesinde tahmin ediliyor.
Yani doğru olanı yapmakla büyük bir ekonomik fırsatı yakalamak burada çakışıyor. Teknoloji bu noktada belirleyici: Dünyada mobil altyapının, hiç banka şubesi görmemiş milyonları tek bir telefonla sisteme kattığı örnekleri gördük. Bizim fırsatımız, aynı sıçramayı değerlerle uyumlu bir zeminde yapmak.
Güvenlik bir departman değil her ürünün ve işlemin ön koşuludur
- Dijital ödemeler yaygınlaştıkça dolandırıcılık ve siber tehditler de büyüyor. Sektör bu konuda yeterince proaktif mi, yoksa çoğunlukla bir adım geriden mi geliyor?
Dürüst cevap vermek gerekirse sektör bütününde çoğu zaman bir adım geriden geliyoruz. Çünkü güvenlik, ihlalden sonra yamanan bir düzeltme gibi ele alınıyor; oysa ihlalden önce kurulan bir ilke olmalı. Bunun en çarpıcı örneği geçtiğimiz dönemde yaşandı: Hong Kong’da bir çalışan, “finans direktörü” ve birkaç meslektaşının katıldığı bir video konferansın ardından, 15 ayrı işlemde yaklaşık 25 milyon dolar transfer etti. Sonradan anlaşıldı ki o toplantıda gerçek tek kişi kendisiydi; ekrandaki herkes, şirketin kamuya açık videolarından üretilmiş yapay zekâ kopyalarıydı. En dikkat çekici tarafı şu: Çalışan, ilk gelen e-postadan şüphelenmişti, yani eğitim işe yaramıştı. Ama “gördüğüne inanma” içgüdüsünü canlı bir video görüntüsü devre dışı bıraktı. Tehdit biçim değiştirdi, savunma ise yerinde kaldı.
İşin ürkütücü tarafı maliyet tarafında. O şirketin kendi bilgi teknolojileri sorumlusu, olaydan sonra merak edip ücretsiz açık kaynak araçlarla kendisinin bir deepfake’ini üretmeyi denemiş; bu ona yalnızca 45 dakika almış. Yani saldırının maliyeti azalırken, ikna ediciliği yükseliyor. Bizim en çok yatırım yaptığımız kontroller, spam filtreleri, çok faktörlü doğrulama gibi özellikler güvenlik çeperini korur; ama bu tür bir saldırı doğrudan güvenin kapısından içeri giriyor. Tam da bu yüzden güvenlik bir kez örülen bir duvar olamaz; her kararın nasıl verildiğine sinmiş bir ilke olmak zorunda.
Bizim duruşumuz da bu. Güvenlik bir departman değil, her ürünün ve işlemin ön koşuludur. PCI DSS bizde duvara asılan bir sertifikadan öte durumda. Yüksek tutarlı işlemlerde bağımsız ve ayrı kanaldan doğrulama, katmanlı onay mekanizmaları gibi ürünlerimiz sonradan eklenen değil, baştan kurulan şeyler. Şu asimetriyi de unutmamak gerekir: Ödemelerde güven saniyeler içinde kaybedilir, yıllar içinde geri kazanılır. Bu tek başına güvenliği tanımı gereği proaktif olmaya zorlar. Ve evet, yapay zekâ iki tarafı da keskinleştiriyor: O sahte toplantıyı üreten teknolojinin aynısını, biz de bir insanın asla yakalayamayacağı anormallikleri gerçek zamanlı tespit etmek için kullanıyoruz. Dolayısıyla kazanan, yapay zekâdan korkan ya da ona körü körüne koşan değil, onu güvenilir kılan olacak. Çünkü ödemelerde güvenlik bir maliyet kalemi değil, ürünün ta kendisinin verdiği sözdür.
- Elektronik para kuruluşlarının önümüzdeki 5 yılı nasıl şekillenecek? Katılım esaslı modeller bu dönüşümün neresinde duruyor?
Gelecek beş yılı doğru öngörebilmek için önce geride bıraktığımız beş yılı doğru okumak gerekir. Çünkü ödeme sektörü doğrusal ilerleyen bir alan değil; teknolojinin, regülasyonun ve kullanıcı davranışının aynı anda değiştiği dinamik bir ekosistem. Son beş yılda Türkiye’de yeni oyuncular pazara girdi, bazı kuruluşların kapsamı genişledi, bazıları sektörden ayrıldı; aynı dönemde düzenleyici çerçeve belirgin biçimde güçlendi. Bugün TCMB lisansıyla faaliyet gösteren 24 ödeme kuruluşu ve 62 elektronik para kuruluşu var. Artık rekabet yalnızca pazara girebilmek değil; güvenilir, sürdürülebilir ve uyumlu kalabilmek üzerine kuruluyor.
Sık dile getirilen bir öngörüyle başlayayım: Elektronik para kuruluşları giderek daha “gömülü” bir finansal işlem sağlayıcısına dönüşecek; daha görünmez, daha az hissedilir hâle gelecek. Bu doğru ama tek başına eksik bir okuma. Asıl dönüşüm, o görünmezliğin altındaki rayların değişmesinde.
Bunun ilk ayağı ödeme altyapısında yaşanacak. Uzun yıllar dijital ödemelerin omurgasını kart şemaları oluşturdu. Bugün başta İngiltere olmak üzere birçok pazarda fintekler, araya giren uluslararası kart şemalarını devre dışı bırakıp doğrudan hesaptan hesaba (Account-to-Account, A2A) modele geçiyor. Türkiye’de bu dönüşümün kendine özgü bir yönü olacak: Düzenleyici otoriteyle birlikte, ödeme zincirinde ülkede yerleşik olmayan grupların ve dışarıdan bağlanan çözüm ortaklarının aradan çıktığı, süreçlerin daha da yerelleştiği bir yapıya doğru ilerliyoruz. Bu da fintekleri açık bankacılık ve A2A gibi yerel ve daha verimli raylara odaklanmaya yönlendirecek.
İkinci büyük eğilim, tematik yani dikey finteklerin güçlenmesi olacak. Lojistikten sağlığa, eğitimden turizme kadar her dikeyin kendine özelleşmiş fintekleri olacak. Bugün bankalar bu kullanıcıları kart programlarıyla topluyor; ancak bunu çoğunlukla mevcut bir kredi kartının ya da uygulamanın içinde bir yan hak olarak sunuyorlar; dikeyin kendisine kurulmuş bir finansal işletim sistemi olarak değil. Boşluk tam da burada. Bankaların uzak durduğu alanları fintekler sahiplenecek: Bir tarım kartını ya da bankaların yıllardır yanaşmadığı kamyon şoförlerinin ödeme ve tahsilat ihtiyacını düşünün. Önümüzdeki dönemde mesleki birliklerin ve sektör örgütlerinin doğrudan bu finteklerle entegre olacağını, üyelerinin finansal süreçlerini bu yapılar üzerinden yöneteceğini öngörüyoruz.
Bunun bir de diğer yüzü var. Tematik yapı güçlenirken, “anonim cüzdan müşterisi” dediğimiz kitlenin giderek eriyeceğini düşünüyoruz. Geçmişte pazardaki en büyük cüzdan tabanlarından biri 20 milyona yakın kullanıcıya ulaşmıştı ama bu kitle belirli bir değer önerisi ya da tema etrafında değil, formel sistemin çözmediği gündelik ihtiyaçları düşük sürtünmeyle karşıladığı için büyüdü. Bu dönem kapanıyor.
Regülasyonun yönü de bunu gösteriyor: Kimliği doğrulanabilir kullanıcılar, izlenebilir işlem akışları ve yapay zekâ destekli risk yönetimi standart hâline geliyor; bankaların dahi 13-18 yaş gibi tanımlı ve ihtiyaç odaklı segmentlere yöneldiğini görüyoruz. Burada yerelle globalin trendi birebir aynı yönde ilerlemiyor: Belirsizliğin arttığı yerde dünya anonimleşmeye alan açarken, Türkiye uyumu ve güvenliği konuşuyor. Kısacası geleceğin ödeme sistemleri daha anonim değil, daha doğrulanabilir olacak.
Son olarak, çoğu zaman gözden kaçan bir fırsat var. Düzenleyici çerçeve olgunlaştıkça yabancı yatırımcılar ve yurt dışında yerleşik kişiler de sistemimize daha kolay dahil olabiliyor. Bu, Türkiye’deki pazarın artık Türkiye ile sınırlı kalmadığı, sınırların dışına taştığı anlamına geliyor. Bugün Türkiye merkezli bir elektronik para kuruluşunun dünyaya açılarak unicorn ölçeğine ulaşması artık uzak bir ihtimal değil. Peki katılım esaslı modeller bu tablonun neresinde?
Tam da merkezinde. Çünkü şeffaflık, fonların izlenebilirliği, reel ekonomiyle bağ ve doğrulanabilir bir işleyiş gibi sektörün yöneldiği tüm unsurlar katılım finansının zaten doğasında var.
Ancak bunun tek başına yeterli olmadığını da biliyoruz; katılım esası, ancak güçlü teknoloji, yüksek güvenlik standartları ve iyi bir kullanıcı deneyimiyle birleştiğinde sürdürülebilir bir rekabet avantajına dönüşür. Bu yüzden beş yılın sonunda elektronik para kuruluşları, kullanıcının açıp içinde işlem yaptığı bir uygulama olarak görülmeyi bırakacak; giderek ticaretin altyapısı olarak görülecek.
Grubumuz çatısı altında Fuzul Katılım Bankası’nın kuruluş çalışmaları sürüyor
- Peki son olarak; 5 yıl sonra Rubikpara’nın sektörde nerede görüyorsunuz ve nasıl anılmasını istersiniz?
Beş yıl sonrası için Rubikpara’ya net bir sıra ya da pazar payı hedefi koymaktan bilinçli olarak kaçınırım; çünkü bu sektörde konumlar yalnızca operasyonel performansla değil, lisans kapsamı, sermaye yapısı, uyum kapasitesi ve teknolojik dönüşümle şekilleniyor ve dengeler kısa sürede değişebiliyor. Ama bu, hedefsiz olduğumuz anlamına gelmiyor; tam tersine, nereye baktığımız çok net.
Rubikpara’nın kökleri Fuzul Holding’e uzanıyor ve ölçeğe, kalıcılığa ve sektöre yön verme fikrine dair asıl ilhamımız bu köken. Fuzul, 33 yıl önce bankaya gidemeyen, kredi çekemeyen, öz kaynağı olmayan bir kesime dayanışma temelli bir modelle alternatif kurdu; bunu bir trendi yakalamak için değil, bir kuruluş inancıyla yaptı. Bugün geldiği nokta ortada: 70’i aşkın ilde 120’yi aşkın şube, milyonlarca kayıtlı müşteri ve girdiği tasarruf finansmanı alanında yalnızca büyük bir oyuncu değil, o alanın kurallarının oluşmasına öncülük eden, sektörle birlikte anılan bir referans. Önümüzdeki beş yılda on binlerce konut üretme hedefi de bu iştahın bugün de sürdüğünü gösteriyor.
Biz Rubikpara’yı işte bu çizgiden feyz alarak konumlandırıyoruz. Fuzul’un gayrimenkul ve tasarruf finansmanında yaptığını, biz katılım esaslı ödeme ve elektronik para alanında yapmayı hedefliyoruz: Konvansiyonel sistemin dışında kalmış ya da ondan bilinçli olarak uzak durmuş kesimi, değerleriyle barışık bir zeminde sisteme dahil etmek; bunu milyonlara ölçekleyebilmek ve “katılım odaklı fintek” denildiğinde akla ilk gelen, standardı belirleyen kurum olmak. Yani hedefimiz mütevazı değil: Fuzul’un kendi sektöründe tuttuğu yeri, biz kendi sektörümüzde tutmak istiyoruz.
Bu noktada bir müjdeyi de paylaşmak isterim: Grubumuz çatısı altında Fuzul Katılım Bankası’nın kuruluş çalışmaları sürüyor. Dışarıdan bakınca sıralama ters gibi görünebilir; çünkü alışılmış hikâye bellidir: Önce banka kurulur, sonra o banka dijitalleşmek için bir fintek kurar. Bizim yolculuğumuz ise farklı bir sırayla ilerledi: Önce tasarruf finansman, sonra fintek, şimdi katılım bankası. Ve bu bir tesadüf değil; her adımı bir sonrakini hazırlayan bilinçli bir yolculuktu.
Yukarıda bahsettiğim 33 yıllık tasarruf finansman tecrübesi bize katılım esasının sahada, gerçek hayatta, uzun vadeli bir güven ilişkisi içinde nasıl işlediğini öğretti. Rubikpara ile bu birikimi dijital ödeme katmanına taşıdık; çünkü ödeme, finansın en sık ve en samimi anıdır: İnsan bankasıyla ayda birkaç kez, ödeme altyapısıyla günde birkaç kez temas eder. Katılım ilkelerinin dijital raylarda nasıl çalıştığını, kullanıcının neye güvendiğini, neyi sorguladığını milyonlarca işlemde gördük.
Yani aslında merdiveni şöyle çıktık: Tasarruf finansmanla güveni kazandık, fintekle o güveni dijitale taşıdık, şimdi bankayla aynı çatı altında taçlandırıyoruz. Bankaya bir fikirle değil, test edilmiş bir modelle ve kazanılmış bir güvenle gidiyoruz. Alışılmış sıralamada fintek bankanın dijital uzantısıdır; bizim modelimizde ise banka, sahada doğrulanmış bir hassasiyetin kurumsal zirvesi olacak.
